Nhắc đến kiến trúc xanh, nhiều người nghĩ ngay đến tường cây phủ kín mặt tiền hay hệ thống pin mặt trời đắt tiền. Thực ra, phần lớn hiệu quả của một ngôi nhà "xanh" đến từ những quyết định thiết kế cơ bản và gần như không tốn thêm chi phí: hướng nhà, vị trí cửa, cách che nắng, cách thông gió. Với khí hậu Hải Phòng và khu vực Hải Dương cũ (nay thuộc thành phố Hải Phòng) – mùa hè nóng ẩm, mùa xuân nồm, mùa đông có gió lạnh – một ngôi nhà được thiết kế đúng sẽ mát hơn, khô hơn và tiêu thụ ít điện hơn rõ rệt.
Kiến trúc xanh là gì với một ngôi nhà ở?
Hiểu đơn giản, kiến trúc xanh là thiết kế và xây dựng sao cho ngôi nhà dùng ít năng lượng, ít tài nguyên, và tốt cho sức khoẻ người ở trong suốt vòng đời. Với nhà phố, nhà vườn, biệt thự gia đình, điều đó thường gói gọn trong mấy mục tiêu:
- Giảm nhiệt hấp thụ từ nắng, nhất là qua mái và tường hướng tây.
- Tận dụng gió và ánh sáng tự nhiên để bớt phụ thuộc điều hoà, đèn điện ban ngày.
- Kiểm soát độ ẩm, hạn chế nồm, nấm mốc.
- Chọn vật liệu bền, ít phải sửa chữa, ít phát thải.
Các giải pháp dưới đây được sắp xếp từ "rẻ và nên làm trước" đến "đầu tư thêm khi có điều kiện".
Hướng nhà, bố trí phòng và chắn nắng tây
Ở miền Bắc, hướng nam và đông nam đón gió mát mùa hè và tránh được gió lạnh mùa đông, nên thường được ưu tiên. Nhưng nhà phố không chọn được hướng đất, vì vậy điều quan trọng là bố trí phòng theo hướng nắng:
- Mặt hướng tây: đặt cầu thang, kho, vệ sinh, tủ âm tường làm "lớp đệm" che nắng cho phòng ngủ và phòng khách.
- Cửa sổ hướng tây: thu hẹp kích thước, dùng lam đứng (lam dọc chắn nắng chiều hiệu quả hơn lam ngang), ô văng sâu, kính hộp hoặc phim cách nhiệt.
- Mặt hướng nam: ô văng, mái hắt ngang đủ sâu để chắn nắng trưa mùa hè mà vẫn đón nắng xiên mùa đông.
- Tường hướng tây: có thể xây tường hai lớp có khe rỗng, hoặc dùng gạch không nung cách nhiệt, sơn ngoài màu sáng.
Nếu bạn quan tâm cả hướng nhà theo phong thuỷ, có thể kiểm tra nhanh bằng công cụ xem tuổi xây nhà và hướng nhà, rồi kết hợp với hướng nắng – gió khi bố trí mặt bằng.
Cách nhiệt mái – nơi nhà nóng nhất
Với nhà mái bằng, tầng trên cùng thường nóng nhất vì mái bê tông hấp thụ nắng cả ngày rồi toả nhiệt vào ban đêm. Một số giải pháp phổ biến:
- Lớp chống nóng trên sàn mái: gạch rỗng chống nóng, tấm cách nhiệt XPS, kết hợp lớp chống thấm và lát gạch hoàn thiện.
- Mái tôn hoặc mái ngói phụ phía trên mái bằng, tạo khoảng không khí lưu thông ở giữa; đây là cách khá hiệu quả cho nhà đã xây.
- Sân thượng có cây xanh, bồn cây (cần thiết kế chống thấm và tải trọng từ đầu).
- Mái dốc lợp ngói có lớp cách nhiệt dưới ngói, có lỗ thông gió hồi mái.
Lưu ý loại mái ảnh hưởng đến diện tích xây dựng quy đổi và chi phí. Bạn có thể so sánh mái bê tông và mái ngói ngay trên công cụ dự toán chi phí xây nhà.
Giếng trời, thông tầng và gió xuyên phòng
Nhà phố ở Hải Phòng thường có chiều sâu 15–20 m nhưng chỉ có mặt tiền và mặt sau tiếp xúc với không khí. Không có giải pháp thông gió, phần giữa nhà sẽ tối và bí.
- Giếng trời hoặc khoảng thông tầng ở giữa nhà: đưa ánh sáng xuống các tầng dưới và tạo "ống khói" kéo khí nóng thoát lên trên. Nên có mái che kính hoặc tấm lấy sáng kèm khe thoáng để vừa che mưa vừa thoát nhiệt.
- Cửa đối lưu: bố trí cửa sổ ở hai phía của phòng hoặc của nhà để gió đi xuyên qua.
- Ô thoáng trên cửa đi, cửa sổ lật giúp thông gió cả khi đóng cửa.
- Cầu thang đặt cạnh giếng trời vừa sáng, vừa an toàn, vừa thoáng.
Chống nồm và kiểm soát độ ẩm
Nồm xảy ra khi không khí nóng ẩm gặp bề mặt tường, sàn còn lạnh, khiến hơi nước ngưng tụ. Thiết kế và vật liệu có thể giảm đáng kể hiện tượng này:
- Chống thấm kỹ móng, chân tường, sàn vệ sinh, sân thượng ngay từ giai đoạn thô.
- Cửa kín khít (nhôm kính, uPVC có gioăng) để chủ động đóng kín khi trời nồm.
- Sàn tầng 1 nâng cao so với sân, có lớp chống ẩm dưới nền.
- Vật liệu hút ẩm kém: gạch men, đá ít thấm ở tầng trệt; tránh giấy dán tường ở tường hay ẩm; sơn nội thất có khả năng chống nấm mốc.
- Thiết bị: máy hút ẩm, điều hoà có chế độ khô, quạt thông gió cho vệ sinh và bếp.
Năng lượng, nước và vật liệu
Sau khi đã giảm nhu cầu làm mát bằng thiết kế, bạn mới nên đầu tư vào thiết bị:
- Đèn LED và thiết kế chiếu sáng hợp lý: đủ sáng mà không thừa đèn, chia mạch để chỉ bật khu vực đang dùng.
- Điều hoà inverter chọn đúng công suất theo diện tích và hướng phòng.
- Bình nóng lạnh năng lượng mặt trời hoặc bơm nhiệt, điện mặt trời áp mái nếu mái đủ diện tích và không bị che bóng.
- Thu gom nước mưa cho tưới cây, rửa sân.
- Vật liệu: gạch không nung, sơn ít VOC, gỗ công nghiệp đạt chuẩn phát thải thấp, kính hộp cho mặt nắng.
| Giải pháp | Chi phí tăng thêm | Hiệu quả |
|---|---|---|
| Bố trí phòng theo hướng nắng | Gần như không | Cao |
| Lam chắn nắng, ô văng | Thấp | Cao với mặt tây |
| Cách nhiệt mái | Thấp – trung bình | Rất cao với tầng trên cùng |
| Giếng trời, thông tầng | Mất một phần diện tích | Cao với nhà sâu |
| Kính hộp, cửa kín khít | Trung bình | Chống nóng, chống nồm, cách âm |
| Điện mặt trời áp mái | Cao | Giảm tiền điện lâu dài |
Bắt đầu từ bản thiết kế
Các giải pháp xanh hiệu quả nhất khi được tính ngay từ bản vẽ, vì sửa sau khi đã xây sẽ tốn kém hơn nhiều. Bạn có thể tham khảo các mẫu nhà kèm chi phí để hình dung mặt bằng, sau đó liên hệ HICONIQUE × PQT để kiến trúc sư khảo sát mảnh đất, hướng nắng, hướng gió và đề xuất phương án phù hợp với ngân sách của gia đình.
